Łomża to miasto w północno-wschodniej Polsce, w województwie podlaskim nad Narwią.
 

Nazwa Łomży sięga zamierzchłej historii. W związku z jej genezą Zygmunt Gloger pisze m.in. że: "Ludzie mieszkający w lasach i żyjący z myślistwa, pasterstwa i rybołóstwa nie mieli potrzeby budowania zamków, bo przyrodzoną i najbezpieczniejszą ich warownią były zawalone łomami starych drzew gąszcze leśne". Według prof. Karola Zierhoffera nazwa (Łomża) oznaczała przypuszczalnie miejsce, gdzie był jakiś łom, jakieś pokruszone bloki kamienne bądź połamane przez wiatr drzewa. Nazwa jest topograficzna, urobiona za pomocą przyrostka za od tego samego rdzenia, co staropolskie łomić, łomać. Podobnie uformowana jest nazwa miasta Iłża. W materiałach źródłowych z XV i XVI w. występuje Łomża, Lompza, Lomscha, Lompsza. Istnieje też inna wersja powstania nazwy miasta. Ponieważ płynąca przez nie rzeka Narew ma bardzo dużo załomów (zakrętów) ludzie patrząc na nią powtarzali załomzałomzałom i w ten sposób powstała nazwa Łomza, która później przekształciła się w Łomżę.

Historia
Początki Łomży są ściśle związane z grodziskiem położonym o 5 km od obecnego miasta w kierunku wschodnim nad Narwią. Tam należy szukać pierwszego osadnictwa Łomży, które miało swój początek w końcu IX w. jako luźna otwarta osada. W I poł. XI w. powstaje gródek typu cyplowego, który spłonął pod koniec tego wieku. Gródek ten odbudowano w połowie XII w. z ponowną fortyfikacją terenu i budową wieży pośrodku oraz dwóch wałów podgrodzia. (historia do XV w.)
W Starej Łomży położone jest obok grodziska i związane z początkami Łomży Wzgórze Świętego Wawrzyńca, miejsce, gdzie według tradycji i późnych odpisów z akt kościelnych miał istnieć, kościół parafialny po raz pierwszy ok. roku Pańskiego 1000, na początku religii chrześcijańskiej w Królestwie Polskim". Założenie kościoła św. Wawrzyńca przypisywane jest przez niektórych autorów św. Brunonowi z Kwerfurtu, podążającemu śladami św. Wojciecha. W tym okresie powstał też kościół św. Piotra – umiejscowiony był na terenie wsi Stara Łomża, jeszcze dalej od grodu, ale bliżej dzisiejszego miasta.
W XIV w., szczególnie po unii polsko-litewskiej, zmniejszyło się bardzo niebezpieczeństwo ciągłych najazdów od strony wschodniej granicy, co sprzyjało rozwojowi osadnictwa, przenoszeniu i lokacji miast na prawie niemieckim. Grody straciły swój charakter obronny, a podgrodzia nabierały większego znaczenia jako centra handlowo-gospodarcze. Położenie podgrodzia łomżyńskiego było niezbyt dogodne i dlatego Łomża zapewne ze względów gospodarczych została przeniesiona na nowe miejsce umożliwiające lepszy jej rozwój i wytyczenie ulic. Nastąpiło to pod koniec XIVw., o czym świadczy wybudowanie kościoła NMP i św. Rozesłańców na Popowej Górze przed rokiem 1392 oraz przeniesienie parafii ze Starej Łomży w 1410 r. Jest to dowód, że nowe miejsce było już zasiedlone i zabudowane. Wieś leżąca w pobliżu dawnego grodu otrzymała nazwę Starej Łomży i występuje w najstarszym rejestrze okolicznych wsi z roku 1410.
Miasto rozwijało się pomyślnie i znalazło się w warunkach umożliwiających mu nadanie prawa miejskiego. Już w 1400 r. Łomża miała wójta, co świadczy ojej charakterze miejskim. Dnia 30 sierpnia 1400 r. książę mazowiecki Janusz I zw. Starszym nadał "w mieście naszym zwanym powszechnie Łomża wójtostwo z czterema włókami, trzecim denarem od jakiejkolwiek osądzonej sprawy w granicach wspomnianego miasta". Ostateczne jednak unormowanie sytuacji prawnej miasta nastąpiło dopiero dnia 15 czerwca 1418. Ten sam ks. Janusz I nadał Łomży specjalnym przywilejem prawo miejskie chełmińskie. Był to bardzo ważny moment, ponieważ potwierdzał pod względem prawnym charakter miejski Łomży.
Reforma podziału administracyjnego kraju w 1975 r. spowodowała powstanie województwa łomżyńskiego, nadała powiatowej wcześniej Łomży status miasta wojewódzkiego. Awans był nie tylko formalny. Wraz z nim zaczął się okres intensywnego rozwoju Łomży. Ruszyło budownictwo mieszkaniowe, podwoiła się liczba mieszkańców. Bogate już przed tym momentem życie kulturalne rozwijało się jeszcze bardziej dzięki lokalizacji placówek i instytucji kultury szczebla wojewódzkiego. Działały i prężnie rozwijały produkcję miejscowe zakłady pracy: Łomżyńskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego, Fabryka Mebli, PEPEES (popularne "ziemniaki", browar, mieszalnia pasz). Rozpoczęła się budowa nowego Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego. Napływ ludności z okolicznych miejscowości oraz wielu osobistości z innych regionów kraju ożywiał działanie we wszystkich sferach życia społecznego.
W 1998 r. w ramach reformy administracyjnej Polski, większa część województwa łomżyńskiego znalazła się w województwie podlaskim. (historia od 1998 r.)
Od 28 października 1925 roku Łomża jest stolicą Diecezji Łomżyńskiej Kościoła rzymskokatolickiego.

POWRÓT DO STRONY MIEJSCOWOŚCI OD A DO Z

STRONA GŁÓWNA

Tekst ten jest udostępniony na licencji [GNU Free Documentation License] Pochodzi on z w Wolnej Encyklopedii Sieciowej Wikipedia