Łomianki tto miasto we wschodniej Polsce, we wschodniej części województwa mazowieckiego, w powiecie węgrowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Łochów. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. siedleckiego.


 

Historia
Początki stałego osadnictwa na tym terenie sięgają X-XI wieku. Przez żyzne łąki nadwiślańskie wiódł szlak komunikacyjny, łączący dwie pierwsze stolice Mazowsza: Płock i Czersk. Jego droga przebiegała od wsi Jazdów i Solec, przez Łomianki do Łomny. Ta najstarsza wieś, wraz z Czosnowem, należała między XII a XIV w. do Karmelitów Czerwińskich i była potem miastem biskupim. Z Łomny trakt wiódł do Zakroczymia i dalej brodem przez Wisłę do Wyszogrodu i Płocka. Znacznie później powstały wsie na granicy pól i lasów: Palmiry, Sadowa i Dziekanów Niemiecki (po raz pierwszy na mapie z 1889-91 r. w postaci pojedynczych zabudowań). Kolonia Kiełpińska nad Wisłą została zaznaczona na mapie nieco wcześniej, bo w 1843 r., natomiast wieś Borakowo (jej nazwa pochodzi od boru, nie od buraka) już w XVI wieku. Nazwa Łomianki wywodzi się od słów: łominy, łomna, oznaczających miejsca z naniesionymi przez wylewy rzeki drzewami lub równiny z wykrotami po wykarczowanym lesie. Miano Kępa Kiełpińska (podobnie jak Kępa Potocka i Saska Kępa) określa mieliznę, wynoszoną stopniowo wskutek osadzania się materiału rzecznego, zarastającą drzewami i krzewami. Życie tutejszych mieszkańców związane było z Wisłą. Korzystali oni z żyznych gleb i wspaniałych łąk, ale byli też narażeni na liczne powodzie w latach: 1774, 1813, 1844, 1888/89, 1924 (Wisła wylała, zatapiając dolny taras i wieś Kiełpin), 1940 i 1958. Nowe wały przeciwpowodziowe, usypane w końcu lat 50, powstrzymały kolejne zalewy. Na początku XIX wieku przez teren gminy przepływały dwie niewielkie rzeczki (tylko jedna płynie do dziś). Położenie i kształt starorzeczy są dość stabilne. Na najstarszych mapach, a także na późniejszych, naniesiono jeziorka: Dziekanowskie i Kiełpińskie oraz grupę drobnych jeziorek na północ od Łomianek, które później przekształciły się w podmokłe łąki. Jezioro Dziekanowskie uległo sztucznemu spiętrzeniu, zwiększyło swą powierzchnię i zmieniło kształt wskutek wybudowania wałów przeciwpowodziowych. Zmieniała swój charakter także szata roślinna - ubywało łąk, zwiększał się zasięg pól uprawnych. Lasy zostały całkowicie zlikwidowane na terenie Dąbrowy i Dąbrowy Leśnej. Wycięto je w latach 1830-1930. Dawne lasy łęgowe i grądowe zajmujące zalewowy taras Wisły, zniknęły wskutek wyrębów (osadnictwo niemieckie na prawie holenderskim w początkach XIX w.). Na terenie gminy pozostały tylko niewielkie fragmenty ponadstuletnich borów (obecnie Kampinoski Park Narodowy). Obok rolnictwa i żywiołów powodziowych, przyczyną zanikania lasów było wytwarzanie węgla drzewnego (na mapie z 1783 r. wokół wsi Wólka Węglowa istnieje duża polana, która powiększa się na kolejnych mapach). Najstarszą osadą zamieszkaną do dziś jest prawdopodobnie Kiełpin z prastarym kurhanem i starym cmentarzyskiem. W 1461 roku ówcześni właściciele wsi - Kiełpińscy herbu Rogala - ufundowali modrzewiową kaplicę, w miejscu której znajduje się dziś pamiątkowa kapliczka. Większość okolicznych terenów w średniowieczu była własnością książąt mazowieckich i ich zauszników, aż do roku 1526, gdy część książęca przeszła na własność króla Zygmunta Augusta. W wyniku nadań miał tu swe posiadłości również Kościół, o czym świadczą zachowane do dziś nazwy: Kiełpin Poduchowny, Dziekanów, Dziekanówek. Na przełomie XV i XVI w. osiedlali się na terenach dawnego koryta Wisły Holendrzy i Niemcy - stąd nazwy: Dziekanów Niemiecki i Kazuń Niemiecki. Dobra (określane później jako młocińskie) wielokrotnie dzielono, sprzedawano lub dzierżawiono. Podczas panowania Zygmunta Starego, królowa Bona założyła w Burakowie, Młocinach i okolicy sieć dobrze prosperujących młynów. W początkach XVI w. południowa część ziemi (Łomianki) należała do starostwa warszawskiego, a całe Młociny były własnością Jana i Wojciecha - synów Matyjaska z Młocin, którzy następnie sprzedali je młocińskiemu karczmarzowi Maciejowi Chmielowi. Większość terenów dzisiejszej gminy należała do parafii Kiełpin, która w 1603 r. liczyła 900 mieszkańców. Północna część gminy, dawne dobra kościelne, od połowy XVI w. stanowiły już własność świeckiego rodu Roszczeborskich. Za czasów Władysława IV właścicielem Łomianek i okolic był kanclerz królewski Jerzy Ossoliński. W 1636 r. właścicielem Młocin i Borakowa został starosta warszawski Krzysztof Sobek, a Buraków na krótko otrzymał prawa miejskie. W czasach najazdu szwedzkiego i obrony Warszawy został on doszczętnie spalony, a większość jego mieszkańców wymordowana. Rozwój tych terenów nastąpił za czasów Augusta III, którego minister Brühl zbudował w Młocinach okazałą rezydencję, a syn Fryderyk założył odlewnię kul armatnich i wytwórnię prochu (późniejsza Prochownia). Pod koniec XVIII wieku właścicielem dóbr młocińskich i łomiankowskich został Jerzy Fryderyk Poths, po którym majątek odziedziczył jego młodszy brat Henryk Filip, który z kolei, swemu synowi Henrykowi, przekazał hipotecznie dobra Młociny i Łomianki w 1820 r. Tuż przed powstaniem listopadowym dzierżawca dóbr dziekanowskich, poseł inflandzki Antoni Trębicki, wydajnie rozwinął rolnictwo, zakładając w sąsiedniej Łomnie fabrykę narzędzi rolniczych oraz w Marymoncie - Instytut Rolniczy. W początkach XX wieku powstaje wiele małych zakładów przemysłowych i rzemieślniczych. Druga wojna światowa pozostawiła po sobie w Kiełpinie kwatery 2500 żołnierzy poległych we wrześniu 1939 r. Szarża Ułanów Jazłowieckich gen.Romana Abrahama, znana jako szarża pod Wólką Węglową była tylko kilkunastominutowym epizodem, lecz zaliczana jest do najpiękniejszych kart oręża polskiego wojny 1939 r. Zapewne tylko niewielu wie o tym, że szarża ta faktycznie odbyła się na terenie Dąbrowy Leśnej i jej najbliższych okolic 19 września 1939 roku. 22 września oddziały polskie wycofując się po bitwie nad Bzurą próbowały przebić się do Warszawy. W krwawych walkach, szczególnie w okolicach kościoła w Łomiankach zginęło wielu żołnierzy i ich dowódca - gen. Mikołaj Bołtuć. Jego imię nosi dziś jedna z ulic Łomianek, poświęcony jego pamięci jest również pomnik w centrum miasta. W czasie okupacji na terenie Puszczy Kampinoskiej i wsi m.in. obecnej gminy Łomianki działał VIII Rejon AK, przekształcony przed wybuchem Powstania Warszawskiego w "GRUPĘ KAMPINOS". Została ona wydzieloną jednostką wojskową Powstania Warszawskiego, zorganizowana z oddziałów Armii Krajowej, które w wyniku operacji "Burza" w Warszawie, w sierpniu 1944 r. znalazły się na terenach Puszczy Kampinoskiej. Istotnym wydarzeniem, które zdecydowało o powstaniu "Grupy Kampinos" było włączenia do VIII Rejonu, przed wybuchem Powstania, dobrze uzbrojonych i zorganizowanych oddziałów partyzanckich Zgrupowania Stołpecko - Nalibockiego Okręgu Nowogródzkiego AK, dowodzonych przez "cichociemnego" por. Adolfa Pilcha, pseudonim "Góra" (później "Dolina"). Oddziały te przybyły w polskich mundurach z pełnym uzbrojeniem oraz z chwalebnym dorobkiem kilkunastomiesięcznych walk partyzanckich w obronie ludności polskiej Wschodnich Kresów Rzeczypospolitej, gdzie przyszło im walczyć z dwoma okupantami. W czasie Powstania Warszawskiego strącony został nad Warszawą, niosąc jej pomoc amerykański samolot B17 "Do zobaczenia", który spadł w Dziekanowie Leśnym. Na Kiełpińskim cmentarzu znajdują się mogiły lotników amerykańskich. Stąd związki Łomianek z amerykańskim miastem Columbia Heights, skąd pochodził jeden z lotników. Lata powojenne przyniosły dalszy rozwój gospodarczy, który zaowocował przyznaniem Łomiankom w 1989 r. praw miejskich.

POWRÓT DO STRONY MIEJSCOWOŚCI OD A DO Z

STRONA GŁÓWNA

Tekst ten jest udostępniony na licencji [GNU Free Documentation License] Pochodzi on z w Wolnej Encyklopedii Sieciowej Wikipedia