Łódź miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wysoczyźnie Łódzkiej, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Stolica województwa łódzkiego.
Pochodzenie nazwy miasta (a przedtem wsi) nie jest wyjaśnione. Dawniejsze hipotezy, że miała się ona wywodzić od nazwiska rodowego "Łodzic", od "łozy" (wierzby), od nazwy rzeki "Łódka", od "łódki" (środka komunikacji) czy wreszcie od imienia "Włodzisław" w świetle nowszych badań okazały się nieprawdziwe.

Historia
Pierwsza wzmianka w dokumencie z 1332 r. (wieś Łodzia); prawa miejskie w 1423 r., a wraz z nimi pozwolenie na organizowanie targów. Do końca XVII w. Łódź rozwija się jako małe miasteczko rolnicze, będące własnością biskupstwa włocławskiego. Staje się ona wtedy lokalnym ośrodkiem handlowym oraz rzemieślniczym (mieściło się tu osiem młynów oraz warsztaty kołodziejów, bednarzy, szewców, cieśli i rzeźników). W szczytowym okresie rozwoju "Łodzi rolniczej" na początku XVIII w., miasteczko liczy ok. 800 mieszkańców. Okres najazdów szwedzkich w połowie XVIII w. doprowadza do upadku i częściowego wyludnienia. Po II rozbiorze Polski w 1793 r. Łódź trafia do w zaboru pruskiego. W tym czasie liczy jedynie 250 mieszkańców, a obszarem obejmuje obecne Stare Miasto. W 1798 r., wskutek sekularyzacji dóbr kościelnych, staje się miastem rządowym. Od 1807 r. należy do Księstwa Warszawskiego, od 1815 do Królestwa Polskiego. W 1820 r. - decyzją władz rządowych - włączenie Łodzi do grona osad przemysłowych i przeznaczenie jej roli ośrodka tkackiego i sukienniczego. Przemawiają za tym warunki naturalne i prawne:
państwowa własność ziemi - możliwość wydzielania działek osadnikom,
duże zalesienie - drewno jako materiał budowlany i opałowy,
liczne drobne rzeczki o dużym spadku (m.in. Ostroga/Łódka, Jasień, Olechówka) - energia do napędu maszyn.
Decyzja ta jest początkiem okresu rozwoju "Łodzi przemysłowej". Do Łodzi przybywają przedsiębiorcy i robotnicy m.in. z Wielkopolski i Śląska, ale głównie z Brandenburgii, Saksonii, Czech i Moraw. Aby sprostać potrzebom producentów tkanin i dzianin oraz rzeszy zatrudnionych u nich pracowników, władze miejskie - w latach 1821-1823 - rozplanowują i wytyczają osadę sukienniczą Nowe Miasto. Ulokowano ją na południe od istniejącego Starego Miasta, a najważniejszym jej elementem jest centralnie położony, ośmioboczny rynek, z czterema wylotowymi ulicami na jego osiach (dzisiejszy Plac Wolności). W latach 1824-1827 wytyczają kolejną osadę - Łódka, położoną na południe od Nowego Miasta, wzdłuż osi, którą stanowi ulica Piotrkowska. Następuje gwałtowny rozwój Łodzi i przeobrażenie jej w ciągu kilkudziesięciu lat z małej mieściny (liczącej w 1830 r. 4 tys., a w 1865 r. 40 tys.) w przemysłową metropolię z 300 tys. mieszkańców w 1900 r. i 500 tys. w 1914 roku, co jest światowym rekordem wzrostu demograficznego. Na początku okresu "Łodzi wielkoprzemysłowej" powstają wielkie manufaktury, m.in. kompleks fabryczny Ludwika Geyera, rozwijający się od 1828 r. - z pierwszą na terenach Królestwa Polskiego maszyną parową (1839) - znany dziś jako Biała Fabryka. W latach trzydziestych jest to największe przedsiębiorstwo przemysłowe w Królestwie Polskim. Łódź eksportuje swoje wyroby głównie do Rosji i Chin.
Okres po upadku Powstania Listopadowego (1831) przynosi bariery celne i pewną stagnację. Jednak kolejną koniunkturę napędzają w drugiej połowie XIX wieku rozwój rynku wewnętrznego, otwarcie w 1865 r. linii kolejowej Fabryczno-Łódzkiej do Koluszek na trasie kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, napływ taniej siły roboczej (po uwłaszczeniu chłopstwa) i ponowne otwarcie eksportu (zniesienie przez Rosję granicy celnej). W tym czasie rosną fortuny przemysłowe Scheiblerów, Grohmanów, Poznańskich. Powstają pierwsze miejscowe banki (w 1872 r. z inicjatywy Karola Scheiblera - Bank Handlowy oraz Towarzystwo Kredytowe m. Łodzi), udzielające głównie kredytów handlowych. Rośnie też udział lokalnego kapitału w bankach warszawskich. Łódź staje się miejscem wielkich szans, głównie dla Polaków, Niemców, Żydów i Rosjan - przysłowiową "Ziemią Obiecaną" (jest to publicystyczne określenie Łodzi, będące tytułem jednej z najlepszych powieści W. Reymonta). Ich ślady są ciągle czytelne w dzisiejszym mieście w postaci zespołów pofabrycznych, zabytków architektonicznych, świątyń czy cmentarzy.

Zabytki
-- Plac Wolności z klasycystycznym ratuszem z 1827 r., jeden z nielicznych na świecie placów w kształcie ośmiokąta foremnego
-- Ulica Piotrkowska - jeden z najdłuższych deptaków Europy, a wzdłuż niego eklektyczne i secesyjne kamienice z XIX i XX wieku, m.in.:
-- Pałac Maksymiliana Goldfedera z 1892 r. przy ul. Piotrkowskiej 77
-- Eklektyczna kamienica "Pod Gutenbergiem" Jana Petersilgego z 1896 r. przy ul. Piotrkowskiej 86
-- Neobarokowy pałac Juliusza Heinzla z 1882 r. przy ul. Piotrkowskiej 104 (obecnie siedziba władz miejskich)
-- Pałac Fryderyka Wilhelma Schweikerta z początku XX wieku przy ul. Piotrkowskiej 262/264 (obecnie siedziba Instytutu Europejskiego)
-- Neorenesansowy pałac braci Steinertów z 1896 r. przy ul. Piotrkowskiej 272
-- Dwór Ludwika Geyera z 1833 r. przy ul. Piotrkowskiej 286
-- Pasaż Meyera - prywatna ulica z elektycznymi rezydencjami z 1886 r. (obecnie ul. St. Moniuszki)
-- Pałace rodziny Poznańskich:
-- Neobarokowy pałac z 1898 r. przy ul. Ogrodowej 15 (obecnie Muzeum Historii Miasta Łodzi)
-- Pałac z 1896 r. przy ul. Więckowskiego 36 (obecnie Muzeum Sztuki w Łodzi)
-- Neorenesansowy pałac z 1904 r. przy ul. Gdańskiej 32 (obecnie Akademia Muzyczna w Łodzi)
-- Pałac Scheiblera z 1865 na pl. Zwycięstwa (obecnie Muzeum Kinematografii w Łodzi)
-- Rezydencja Edwarda Herbsta z 1876 r. przy ul. Przędzalnianej 72 (obecnie filia Muzeum Sztuki w Łodzi)
-- Pałac Roberta Biedermanna z 1878 r. przy ul. Kilińskiego 2
-- Neorenesansowa willa Arnolda Stillera z 1893 r. przy ul. Jaracza 45 (obecnie w budynku mieści się restauracja, klub i pomieszczenia biurowe)
-- Pałac J. Hertza z 1898 r. przy al. Kościuszki 4 (obecnie rektorat Uniwersytetu Medycznego)
-- Neobarokowa willa Rudolfa Kellera z 1893 r. przy ul. Gdańskiej 49/53
-- Pałacyk Reinhardta Bennicha z 1904 r. przy ul. Gdańskiej 89
-- Secesyjny pałacyk Elektrowni Łódzkiej przy ul. Gdańskiej 107
-- Secesyjna willa Reinholda Richtera z 1904 r. przy ul. ks. Skorupki 6/8 (obecnie rektorat Politechniki Łódzkiej)
-- Secesyjna willa Leopolda Kindermanna z 1903 r. przy ul. Wólczańskiej 31/33 (obecnie siedziba Miejskiej Galerii Sztuki "Pod Jabłoniami")
-- Klasycystyczny budynek dawnego Bielnika Kopischa z 1826 r. przy ul. Tymienieckiego 5 (obecnie GETIN Bank SA)
-- Neorenesansowa willa Henryka Grohmana z 1892 r. przy ul. Tymienieckiego 24/26 (obecnie Muzeum Książki Artystycznej w Łodzi)
-- Secesyjna willa Leona Kaufmana z 1911 r. przy ul. Żeromskiego 96 (obecnie Fortis Bank Polska S.A.)
-- Zespół cmentarzy (katolicki, ewangelicki, prawosławny) z zabytkowymi grobowcami, założony w 1856 r. przy ulicy Ogrodowej 39/43 (tzw. Stary Cmentarz)
-- Cmentarz żydowski na Bałutach przy ul. Brackiej 40, założony w 1892 r.; największa nekropolia żydowska w Europie (42 ha, ponad 200 tys. pochowanych), z największą na świecie żydowską budowlą cmentarną (grób Izraela Poznańskiego)
-- Zespół klasztorny oo. franciszkanów przy ul. Okólnej 185:
-- Barokowy kościół św. Antoniego z 1723 r.
-- Budynek klasztorny z 1746 r.
-- Zespół kaplic drewnianych przy ul. Wycieczkowej 75:
-- Kaplica św. Antoniego z 1676 r.
-- Kaplica św. Rocha z początku XVIII w.
-- Kościół rzymskokatolicki św. Józefa, drewniany, z 1768 r. przy ul. Ogrodowej 22 (przeniesiony ze Starego Miasta)
-- Neoromański kościół rzymskokatolicki Podwyższenia Świętego Krzyża z 1880 r. przy ul. Sienkiewicza 38
-- Neobizantyjska Cerkiew Archikatedralna (prawosławna) św. Aleksandra Newskiego z 1884 r. przy ul. Kilińskiego 56
-- Neorenesansowy kościół luterański Świętej Trójcy z 1891 r. na Placu Wolności (od 1945 r. kościół rzymskokatolicki Zesłania Ducha Świętego)
-- Neoromański kościół luterański św. Jana z 1884 r. przy ul. Sienkiewicza 60 (od 1945 r. kościół rzymskokatolicki Najświętszego Imienia Jezus oo. jezuitów)
-- Neoromański kościół ewangelicko–augsburski św. Mateusza z 1928 r. przy ul. Piotrkowskiej 283
-- Neogotycki kościół rzymskokatolicki Wniebowzięcia NMP z 1897 na Placu Kościelnym
-- Neogotycka rzymskokatolicka Archikatedra św. Stanisława Kostki z 1912 r. przy ul. Piotrkowskiej 265 i pałac biskupi
-- Grób Nieznanego Żołnierza w Łodzi nieopodal katedry
-- Klasycystyczna tkalnia Ludwika Geyera z lat 1835-1837, tzw. "Biała Fabryka" przy ul. Piotrkowskiej 282/284 (obecnie Centralne Muzeum Włókiennictwa)
-- Eklektyczny zespół fabryczny Izraela Poznańskiego z lat 1872-1897 przy ul. Ogrodowej (obecnie centrum handlowe Manufaktura)
-- Eklektyczne zespoły fabryczne Karola Scheiblera z lat 1855-1914 na pl. Zwycięstwa 2, przy ul. ks. W. Tymienieckiego oraz Kilińskiego
-- Zespół osiedli robotniczych Karola Scheiblera z lat 1873-1900 tzw. "Księży Młyn" przy ul. Księży Młyn, Przędzalnianej, Fabrycznej, ks. W. Tymienieckiego
-- Zespół budynków straży pożarnej z 1878 r. przy ul. ks. W. Tymienieckiego 30
-- Eklektyczna tkalnia Ludwika Grohmana z 1896 r. przy ul. Targowej

POWRÓT DO STRONY MIEJSCOWOŚCI OD A DO Z

STRONA GŁÓWNA

Tekst ten jest udostępniony na licencji [GNU Free Documentation License] Pochodzi on z w Wolnej Encyklopedii Sieciowej Wikipedia