Częstochowa miasto na prawach powiatu (powiat grodzki) w województwie śląskim, stolica powiatu ziemskiego częstochowskiego. Jest położone nad Wartą, w północnej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Historycznie należy do Małopolski.


W mieście znajduje się kościół i klasztor na Jasnej Górze z cudownym obrazem Matki Boskiej Jasnogórskiej – główny ośrodek kultu maryjnego w Polsce. Z tego powodu Częstochowa uznawana jest za duchową stolicę Polski. Jest drugim pod względem wielkości (po Katowicach) miastem w województwie.

Historia
Częstochowa powstała w XI wieku. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1220. Nazwa wywodzi się od słowiańskiego imienia Częstoch. W latach 1370–1393 Częstochowa stanowiła lenno Władysława Opolczyka, który w 1382 ufundował klasztor paulinów. Prawa miejskie nadano między 1370 a 1377, a w 1502 miała miejsce lokacja na prawie magdeburskim.
Klasztor w XVII wieku uczyniono twierdzą, która skutecznie stawiła opór wojskom szwedzkim podczas Potopu w 1655. Liczne najazdy, pożary i plądrowania doprowadziły jednak do upadku miasta. Podczas konfederacji barskiej okolice Częstochowy były jednym z głównych miejsc oporu wojsk konfederackich. W II rozbiorze trafiła się Prusom. Po 1807 włączono ją do Księstwa Warszawskiego, a później Królestwa Kongresowego. Początkowo istniały Stara Częstochowa i Częstochówka (prawa miejskie od 1717 jako Nowa Częstochowa), które zostały połączone 19 sierpnia 1826. W okresie tym (1819) został również wytyczony przez inżyniera wojskowego Jana Bernharda najważniejszy trakt miejski – Aleja Panny Maryi (obecnie Aleja Najświętszej Maryi Panny).
W związku z położeniem przy kolei warszawsko-wiedeńskiej (od 17 listopada 1846), obecnością złóż rud żelaza (obecnie nie eksploatowane), pokładów wapienia oraz czystych i obfitych w wodę rzek od roku 1870 zaczął w Częstochowie rozwijać się przemysł – metalowy (Huta Częstochowa, której budowę zainicjował Bernard Hantke), włókienniczy i papierniczy. W 1903 Częstochowa uzyskała kolejowe połączenie z Herbami, a w 1911 z Kielcami. W 1909 w mieście odbyła się wielka Wystawa Rolniczo-Przemysłowa.
Podczas I wojny światowej Częstochowa bez walk 3 sierpnia 1914 została zajęta przez wojska niemieckie. W pierwszych dniach okupacji dokonano mordów w dzielnicy podjasnogórskiej, nałożono na miasto kontrybucje i skazano na deportację do Niemiec wielu mieszkańców. W czasie wojny miasto po raz pierwszy w historii uzyskało samorząd miejski. Częstochowa została wyzwolona 11 listopada 1918, kiedy to oddziały POW i Straży Obywatelskiej przystąpiły do rozbrajania wycofujących się Niemców. Następnego dnia przemaszerowały częstochowskimi Alejami trzy kompanie Wojska Polskiego pod dowództwem kpt. Ludwikowskiego. Jasna Góra od 26 kwietnia 1915 do 4 listopada 1918 stanowiła enklawę pod okupacją austro-węgierską.
W okresie dwudziestolecia międzywojennego przemysł podupadł. Od 1925 w Częstochowie mieści się siedziba biskupstwa (od 1992 arcybiskupstwa). Ze względu na rozwój rzemiosła, zwłaszcza pamiątkarskiego, była nazywana „małą Norymbergą”.
Podczas II wojny światowej tereny leżące na zachód i południe od Częstochowy zostały włączone do Rzeszy, natomiast samo miasto stało się częścią Generalnego Gubernatorstwa i nosiło nazwę Tschenstochau. Niemcy wkroczyli do miasta 3 września 1939 i już następnego dnia dokonali mordów, które do historii przeszły pod nazwą „krwawego poniedziałku”. W 1940, w ramach akcji AB, dokonano eksterminacji umysłowych elit miasta. Ponad 40 tys. Żydów znalazło się w częstochowskim getcie i w większości zostało zgładzonych przez Niemców podczas holokaustu. W mieście istniał stalag 367 przeznaczony dla radzieckich i włoskich jeńców wojennych. Po upadku powstania warszawskiego Częstochowa była stolicą Polskiego Państwa Podziemnego. Spod okupacji niemieckiej została wyzwolona 16 stycznia 1945 przez oddziały mjr. Siemiona Chochriakowa.
W okresie Polski Ludowej szybka rozbudowa huty, która zyskała imię Bolesława Bieruta (po 1989 r. wróciła do pierwotnej – Huta Częstochowa), spowodowała dynamiczny rozwój miasta. Zainstalowano w nim siedzibę ogólnopolskiego Zjednoczenia Kopalnictwa Rud Żelaza. W latach 1946–1950 Częstochowa wchodziła (podobnie jak w okresie międzywojennym) w skład województwa kieleckiego, w latach 1950–1975 województwa katowickiego, a w latach 1975–1998 była stolicą województwa częstochowskiego.
Jan Paweł II odwiedził Częstochowę sześciokrotnie: w latach 1979, 1983, 1987, 1991, 1997 i 1999. 15 sierpnia 1991 odprawiona z jego udziałem msza św. (kończąca VI Światowe Dni Młodzieży) zgromadziła 1,5 mln wiernych, a papież od władz miasta otrzymał klucz do jego bram oraz tytuł Honorowego Obywatela (Częstochowa była pierwszym miastem na świecie, od którego przyjął takie wyróżnienie).
Jako pierwsze miasto w Europie Środkowo-Wschodniej Częstochowa otrzymała Honorową Flagę Rady Europy (1993) oraz główną nagrodę tej organizacji – Prix de l'Europe (1998) – za działania na rzecz integracji europejskiej i rozwój współpracy z samorządami miast europejskich.

Komunikacja
Częstochowę przecina sieć dróg krajowych: dwujezdniowa droga krajowa nr 1 Gdańsk–Cieszyn (ta jej część, która stanowi odcinek tzw. gierkówki), DK46 Kłodzko–Szczekociny oraz DK43 (do Wielunia) i DK91 (do Piotrkowa Trybunalskiego), które umożliwiają komunikację samochodową z największymi miastami Polski. W przyszłości przez północne i zachodnie obrzeża miasta przebiegać będzie autostrada A1.
Przez miasto przebiegajają linie kolejowe Lubliniec–Kielce (pierwotnie kolej herbsko-kielecka) oraz Warszawa Centralna–Katowice (dawna kolej warszawsko-wiedeńska) wraz z odgałęzieniem do stacji Chorzew Siemkowice, które łączy miasto z magistralą węglową.
Pasażerska komunikacja kolejowa obsługiwana jest przez stacje Częstochowa Gnaszyn, Częstochowa Raków, Częstochowa Stradom, Częstochowa Aniołów oraz w największym stopniu przez nowoczesny – otwarty po przebudowie w 1996 – dworzec Częstochowa Osobowa (dawniej Częstochowa Główna) mieszczący się w samym centrum miasta (między al. Wolności a ul. J. Piłsudskiego).
Przy al. Wolności znajduje się także dworzec PKS.

Komunikacja miejska
Komunikację miejską i podmiejską obsługuje głównie Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Częstochowie Sp. z o.o. ([4]). Prowadzi ono przewóz na dwóch liniach tramwajowych (kursujących na jednej trasie) oraz 37 autobusowych obejmujących swoim zasięgiem właściwie większość miasta oraz niektóre pobliskie miejscowości (linie podmiejskie).
Rzadko spotykaną w innych miastach praktyką jest kontrola biletów dokonywana przez kierowców autobusów na mniejszych przystankach. Pasażerów autobusów obowiązuje zasada wsiadania przednimi drzwiami.
Nocną komunikację miejską obsługują jedynie tramwaje.
Na trasie Lisiniec–Zawodzie usługi przewozowe busikami oferuje firma Mazan-Bus. Bus Express obsługuje trasę z ul. Makuszyńskiego do Urzędu Stanu Cywilnego, a A-busik – z podczęstochowskiej Blachowni do dzielnicy Mirów.

Kultura
Do najważniejszych instytucji kulturalnych Częstochowy należy Filharmonia i Teatr Dramatyczny. Z kulturalną działalnością związany jest także Ośrodek Promocji Kultury „Gaude Mater”, który jest głównym organizatorem Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Sakralnej „Gaude Mater”. Spektakle i inne imprezy kulturalne odbywają się także w Teatrze From Poland.
W mieście działa także od 1991 kino studyjne Ośrodka Kultury Filmowej, a także – po kilkuletniej przerwie, uruchomione w grudniu 2004 roku – kino Cinema City „Wolność”.
Na terenie Częstochowy działają również prężnie liczne chóry żeńskie, męskie oraz mieszane. Najstarszym jest Rzemieślniczy Chór Męski „Pochodnia”. Do innych należą: Chór Akademicki Politechniki Częstochowskiej „Collegium Cantorum” oraz Chór Archikatedry pw. Św. Rodziny „Basilica Cantans”. Chóry te zdobywały liczne nagrody na festiwalach krajowych oraz zagranicznych.
Miejska Galeria Sztuki zajmuje się wystawianiem malarstwa, rzeźby, grafik i fotografii – kładąc szczególny nacisk na dzieła współczesne. Szczególnie znana jest wystawa prac Zdzisława Beksińskiego. Wystawianiem i kolekcjonowaniem dzieł plastycznych zajmuje się również Muzeum Częstochowskie oraz szereg małych prywatnych galerii, m.in. Muzeum Wyobraźni Tomasza Sętowskiego i Galeria Lonty Petry.
Nietypowym pomysłem jest organizowana od 2004 Noc kulturalna, której celem jest zachęcenie mieszkańców Częstochowy do uczestnictwa w imprezach kulturalnych.
W Częstochowie działa Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. Jacka Malczewskiego oraz Zespół Szkół Muzycznych im. Marcina Żebrowskiego. Na terenie miasta istnieje także kilka ognisk muzycznych dla dzieci i młodzieży oraz Społeczna Szkoła Baletowa.
Prężną działalność prowadzi Młodzieżowy Dom Kultury oraz Regionalny Ośrodek Kultury, organizujący wiele cyklicznych imprez, m.in. Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Haliny Poświatowskiej.

Sport
-- siatkówka AZS Częstochowa, PSP Politechnika Częstochowska, Częstochowianka
-- żużel Włókniarz Częstochowa
-- piłka nożna Raków Częstochowa, KS Częstochowa, Victoria Częstochowa, KS Częstochówka, Skra Częstochowa, Orzeł Kiedrzyn, Błękitni Aniołów, Płomień Kuźnica Marianowa
-- koszykówka Tytan Częstochowa
-- lekkoatletyka Budowlani Częstochowa

POWRÓT DO STRONY MIEJSCOWOŚCI OD A DO Z

STRONA GŁÓWNA

Tekst ten jest udostępniony na licencji [GNU Free Documentation License] Pochodzi on z w Wolnej Encyklopedii Sieciowej Wikipedia