Chrzanów to miasto w woj. małopolskim, w powiecie chrzanowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Chrzanów. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. katowickiego.




Geograficznie położone jest nad rzeką Chechło (dopływ Wisły), na pograniczu Wyżyny Śląskiej oraz Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. W sąsiedztwie Chrzanowa przebiega płatny odcinek Autostrady A4, łączący Katowice i Kraków.

Historia
Pierwsze wzmianki o kasztelanii chrzanowskiej sięgają XIII wieku. Prawa miejskie Chrzanów uzyskał w XIV wieku (niektóre źródła encyklopedyczne podają rok 1393). Był miastem otwartym, pozbawionym murów, ale położenie wśród lasów i grzęzawisk sprzyjało obronności. Aż do II wojny światowej miasto pozostawało w rękach prywatnych. Pierwszymi właścicielami byli Ligęzowie, a ostatnimi - Loewenfeldowie (główna ulica spacerowa miasta - Aleja Henryka - nosi imię Henryka Loewenfelda). W latach 1809-1815 Chrzanów należał do Księstwa Warszawskiego (do którego nawiązuje herb miasta), a po kongresie wiedeńskim stał się częścią Rzeczypospolitej Krakowskiej. W 20-leciu międzywojennym miasto znajdowało się w województwie krakowskim. Podczas okupacji niemieckiej Chrzanów wraz z położonym na zachód Górnym Śląskiem wcielono do III Rzeszy (pod zmienioną nazwą Krenau). Zamieszkująca w Chrzanowie ludność żydowska, stanowiąca przed wojną około 50% populacji miasta, została wymordowana, głównie w pobliskim obozie w Oświęcimiu.
W powojennej Polsce Chrzanów stał się siedzibą należącego do województwa krakowskiego powiatu, obejmującego także miasta Jaworzno, Trzebinia, Krzeszowice, Chełmek oraz okoliczne obszary wiejskie. Teren ówczesnego powiatu, do dziś nazywany Ziemią Chrzanowską, został wskutek reformy administracyjnej z roku 1975 podzielony między województwa: katowickie (w którym znalazły się miasta Chrzanów, Trzebinia, Libiąż i Jaworzno), krakowskie (Krzeszowice i Alwernia) oraz bielskie (Chełmek). Mimo silnego oddziaływania Górnego Śląska chrzanowianie zachowali poczucie więzi z Krakowem. Od roku 1999 Chrzanów znajduje się w województwie małopolskim i stanowi siedzibę powiatu, obejmującego także miasta Trzebinia, Libiąż i Alwernia.
Obecnie Chrzanów jest gminą miejsko-wiejską. Ponad 80% mieszkańców gminy (ok. 43 tys.) zamieszkuje w mieście, a pozostała część (ok. 10 tys.) w należących do gminy sołectwach.

Gospodarka
U początków swojego istnienia Chrzanów był przede wszystkim miastem kupieckim. Od XVIII wieku w dziedzinie handlu prym wiedli zamieszkujący w mieście Żydzi. Rozwój przemysłu i handlu nastąpił wraz z uruchomieniem w roku 1847 linii kolejowej, łączącej Kraków z Wiedniem, co umożliwiło transport wydobywanych w okolicy rud cynku i ołowiu.
W odrodzonej II Rzeczypospolitej miasto rozwięło się jako ośrodek produkcji lokomotyw i maszyn (w 1920 roku powstała tu pierwsza Fabryka Lokomotyw w Polsce - Fablok ). Wkrótce powstały także Zakłady Materiałów Ogniotrwałych Stella. W roku 1930 zatopienie kopalni Matylda zakończyło okres wydobycia rud cynku i ołowiu.
Po II wojnie światowej w Chrzanowie rozwinął się przemysł spożywczy (powstały m.in. zakłady mięsne, mleczarnia i chłodnia) oraz produkcja materiałów budowlanych.
Od czasu transformacji ustrojowej w Polsce, wskutek znacznej redukcji zatrudnienia w sektorze przemysłowym w latach 90. XX wieku, znaczna część mieszkańców Chrzanowa trudni się handlem detalicznym. Miasto stało się lokalnym centrum handlu, także dla mieszkańców Trzebini, Libiąża czy południowych części Jaworzna. W roku 2005 drobnym handlowcom zagroziła perspektywa wybudowania w centrum miasta pierwszego w powiecie hipermarketu a także innych nowych centrów handlowych. Zastój w przemyśle przerwany został otwarciem nowej fabryki akcesoriów samochodowych, zlokalizowanej przy autostradzie A4.

Turystyka i rekreacja
Budowle z początków istnienia Chrzanowa - wzniesione z drewna - nie zachowały się do dzisiejszych czasów. W centrum miasta warte odwiedzenia są: kościół pw. Św. Mikołaja, Rynek (przebudowany i odnowiony w latach 2004-2005), Plac Tysiąclecia, Park Miejski, Aleja Henryka. Warto odwiedzić Muzeum w Chrzanowie (budynek główny na terenie parku oraz tzw. Dom Urbańczyka przy Alei Henryka), a także kościół pw. Św. Jana Chrzciciela w Kościelcu. Na terenie sołectw do ciekawszych obiektów można zaliczyć kościół pw. Podwyższenia Krzyża Św. oraz Pałacyk (obecnie Dom Pomocy Społecznej) w Płazie. Dość znany jest w Polsce napis na zegarze, znajdującym się przy jednym ze skrzyżowań w Płazie, głoszący: Jedna z tych godzin będzie twą ostatnią.

W sąsiedniej gminie Babice zlokalizowane są, należące do Muzeum w Chrzanowie, największe atrakcje okolicy: zakonserwowane ruiny zamku Lipowiec oraz bogaty skansen - Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie.

Chrzanów i okolice bogate są w atrakcyjne pod względem rekreacyjnym tereny leśne, z wytyczonymi szlakami pieszymi i rowerowymi. Urozmaicone i interesujące są budowa geologiczna oraz ukształtowanie terenu. W sąsiedztwie miasta znajduje się rekreacyjny zalew Chechło.

W mieście znajdują się także kryty basen kąpielowy i niewielki odkryty basen letni, hala widowiskowo-sportowa i dom kultury, pełniący także funkcję jedynego kina w mieście. Pośród należących do miasta obszarów leśnych znajduje się duży zbiornik dla wędkarzy oraz prowadzony przez zakonników ośrodek rekolekcyjny.

Chrzanów posiada dwa hotele. Niestety baza agroturystyczna nie jest rozwinięta.

POWRÓT DO STRONY MIEJSCOWOŚCI OD A DO Z

STRONA GŁÓWNA

Tekst ten jest udostępniony na licencji [GNU Free Documentation License] Pochodzi on z w Wolnej Encyklopedii Sieciowej Wikipedia