Chełmno to miasto i gmina w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim w dolinie Dolnej Wisły, nad Wisłą i wpadającą do niej Frybą. W pobliżu most przez Wisłę na drodze międzynarodowej Cieszyn - Gdańsk. Historyczne centrum Chełmna leży na wysokiej skarpie odległej około 1,5 km od Wisły, pozostałe osiedla - głównie wielkopłytowe - na wschód i południe od niego. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa toruńskiego.

Historia
Chełmno już od wczesnego średniowiecza było ważnym grodem, co potwierdziło niedawne odkrycie pozostałości dużej bazyliki romańskiej z XI wieku oraz grodziska i cmentarzyska w pobliskim Kałdusie. W XI - XII w. Chełmno pełniło funckję grodu kasztelańskiego. Trudno się więc dziwić, że Krzyżacy to właśnie miasto wybrali w 1228 roku na stolicę ziemi chełmińskiej, a w latach 1230 - 1250 było głównym miastem zakonu i siedzibą I Komturii). 28 XII 1233 roku otrzymało prawa miejskie (odnowione po pożarze w 1251), które stały się wzorem dla lokacji około 200 miast wschodniopomorskich i mazowieckich. W tym czasie miasto nosiło także niemiecką nazwę Kulm (bądź Culm). Odtąd rozpoczął się największy rozwój miasta, które wstąpiło do Hanzy, jednak nie zyskało tak dużego znaczenia jak planowano i wkrótce zostało prześcignięte przez Toruń. Od 1466 na mocy pokoju toruńskiego miasto pozostało w granicach Prus Królewskich. Od 1473 i ponownie, reaktywowane po upadku, od 1692, działała tutaj Akademia Chełmińska, szkoła średnia, która współpracowała z Akademią Krakowską. W XVIII wieku Chełmno podupadło, w 1772 dostało się do zaboru pruskiego. Od 1806 w Księstwie Warszawskim, 1815 w Prusach (Wlk. Ks. Poznańskie), 1817 w Prusach Zach.

Zabytki
Chełmno jest wyjątkowo bogate w zabytki, zachowało się tutaj sześć (spośród siedmiu niegdyś istniejących) gotyckich kościołów, prawie nienaruszony [[średniowiecze|średniowieczny] układ urbanistyczny oraz prawie cały obwód murów miejskich, renesansowy ratusz, a także wiele kamienic z XVIII - XIX w.

Układ urbanistyczny pochodzi prawdopodobnie z czasu drugiej lokacji, po r. 1251.

najważniejszym kościołem jest dawna fara, dziś kościół parafialny p.w. Najświętszej Marii Panny, zajmujący południowy, narożny przyrynkowy blok zabudowy; zbudowano go prawdopodobnie w dwóch fazach w latach 1280-1320
renesansowy ratusz, przebudowany z gotyckiego XIII wiecznego, w latach 1567-72 i 1584-96, z rozbudowaną attyką, jeden z najcenniejszych zabytków renesansu w północnej Polsce
Kościół pofranciszkański św. Jakuba, trójnawowy z prostokątnym prezbiterium, budowany od końca XIII do 1 ćwierci XIV wieku.
Kościół podominikański śś. Piotra i Pawła, gotycki, pierwotnie dwunawowy, przebudowany w XIV w. na trójnawowy, a następnie zbarokizowany w XVIII w. W pierwotnej postaci zachowało się prezbiterium.
Kościół poklasztorny św. św. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty, z wyposażeniem wnętrza z przełomu XVI/XVII w. i XVIII w. Pierwotnie zakonny cysterek, później benedyktynek.
Kościół szpitalny Św. Ducha, przy którym dawniej istniał zakon Św. Ducha
kaplica św. Marcina
Brama Grudziądzka, jedyna zachowana z bram miejskich
Prawie kompletny obwód murów miejskich z basztami. Jedne z najdłuższych takich murów w Polsce.

POWRÓT DO STRONY MIEJSCOWOŚCI OD A DO Z

STRONA GŁÓWNA

Tekst ten jest udostępniony na licencji [GNU Free Documentation License] Pochodzi on z w Wolnej Encyklopedii Sieciowej Wikipedia