Biłgoraj to miasto i gmina w województwie lubelskim, siedziba powiatu biłgorajskiego. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa zamojskiego.

 

Historia
Biłgoraj do XIX w.
Miasto zostało założone przez Adama Gorajskiego w latach 70. XVI w. Akt lokacyjny nadający Biłgorajowi prawa miejskie został podpisany 10 września 1578 r. przez króla Stefana Batorego. Po śmierci założyciela Biłgoraj przeszedł w ręce jego syna - Zbigniewa Gorajskiego, a następnie Teodora Gorajskiego. Gdy ten ostatni zmarł bezpotmnie, miasto objęła Teofilia Rejowa. W 1693 r. sprzedała ona Biłgoraj wraz z okolicznymi dobrami Stanisławowi Antoniemu Szczuce. W 1735 r. miasto znalazło się w posiadaniu Potockich.
Już w XVII w. Biłgoraj słynął jako ośrodek sitarski, włosiankarski (wytwarzanie siatek z włosia końskiego) i łubiarski (wycinanie drewnianych łubów na ramy do sit). Pierwsze dane o istnieniu cechu sitarzy pochodzą z 1710 roku. Biłgorajskie sita były sprzedawane w Rosji, Niemczech, Francji, a sitarze dorabiali się nieraz ogromnych majątków.
Ogromna większość budynków znajdujacych się w Biłgoraju budowana była z drewna, przez co miasteczko łatwo padało ofiarą wielu pożarów. Największy z nich miał miejsce w 1648 r., po podpaleniu miasta przez kozaków.
Po upadku powstania kościuszkowskiego Biłgoraj znalazł się w granicach Austrii. Po 1809 r. miasto na krótko weszło w skład Księstwa Warszawskiego, po czym w 1815 r. Biłgoraj został zagarnięty przez Rosję. Rozwój miasteczka został bardzo spowolniony, a jego mieszkańcy zaczęli biednieć.
Od 1806 właścicielem Biłgoraja był Stanisław Nowakowski, po czym miasto przejął Walerian Płatonow. Po upadku powstania styczniowego, w 1864 r. Biłgoraj został sprzedany rządowi rosyjskiemu i zaczął pełnić funkcję miasta powiatowego.
Podczas Powstania styczniowego w okolicach Biłgoraja działały liczne oddziały powstańcze. Stoczono tu wiele bitew i potyczek, np. potyczka pod Józefowem, która odbyła się 24 kwietnia 1863 r.
Duży procent mieszkańców Biłgoraja stanowili Żydzi. W 1890 r. w miasteczku mieszkało 665 prawosławnych, 4049 katolików i 3430 Żydów. Na początku XX w. Żydzi tworzyli większość mieszkańców miasta.

Biłgoraj w XX w.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. Biłgoraj podjął próby podniesienia się z porozbiorowej biedy i zacofania. Budżet miasta z każdym rokiem powiększał się; powstawały nowe miejsca pracy. W 1922 r. Biłgoraj został zelektryfikowany. Zwiększała się liczba domów murowanych, jednakże większość mieszkań aż do 1939 r. była budowana z drewna.
11 września 1939 r. Biłgoraj został podpalony przez hitlerowskich dywersantów, spłonęło wtedy ponad 1000 budynków. 8 i 14 września miasto zostało zbombardowane. Polska artyleria przeciwlotnicza zestrzeliła wtedy jeden niemiecki bombowiec, a drugi uszkodziła. W dniach 14 i 15 września odbyła się tzw. "bitwa o Biłgoraj" - miasto kilkakrtonie przechodziło z rąk do rąk. Dopiero 17 września, po kolejnym pożarze, Biłgoraj został zajęty przez wojska niemieckie.
Od 28 września do 3 października 1939 r., zgodnie z paktem Ribbentrop-Mołotow Biłgoraj znajdował się pod okupacją radziecką.
Okolice Biłgoraja były terenem nasilonych działań oddziałów partyzanckich. Miasto, położone wśród lasów Puszczy Solskiej stanowiło ważny punky strategiczny. Na terenie powiatu dokonano licznych pacyfikacji i mordów.
W Biłgoraju działało getto, a od kwietnia 1944 r. - obóz przejściowy dla partyzantów.
4 lipca 1944 r. w lesie Rapy na peryferiach miasta Niemcy rozstrzelali 64 żołnierzy AK i BCh ujętych podczas akcji "Sturmwind II". Poległych upamiętniają krzyż i pomnik.
Biłgoraj został wyzwolony przez Armię Czerwoną 24 lipca 1944 r. Z wojny miasto wyszło z sięgającymi blisko 80% zniszczeniami i utratą połowy ludności (4,5 tys.).
W powojennej odbudowie miasta miał duży udział Józef Dechnik. W latach 70. czynił on starania, aby Biłgoraj uzyskał status miasta wojewódzkiego.
Z czasów powojennych warto również wspomnieć o założonej w 1984, pierwszej w Polsce "Wiosce Dziecięcej SOS" im. Dzieci Zamojszczyzny - placówce obejmującej zespół domków jednorodzinnych dla rodzin zastępczych.

Zabytki i atrakcje turystyczne
Biłgoraj jest dobrą bazą wypadową na Roztocze i Puszczę Solską.

Warto zobaczyć "Zagrodę sitarską", położony w centrum miasta skansen - budynek mieszkalny, stajnia, wozownia, pełne wyposażenie chałupy biłgorajskiego sitarza z początku XIX w. Ponadto miłośnicy turystyki mogą zajrzeć do jednego z zabytkowych biłgorajskich kościołów:

Kościół pw. Trójcy Świętej Wniebowzięcia NMP z 1750;
Kościół pw. św. Jerzego również z drugiej połowy XVII;
Franciszkański zespół poklasztorny - kościół, nieczynny klasztor, dzwonnica, kaplica w miejscu ojawienia się św. Marii Magdaleny.
W mieście znajduje się wiele pomników. Najokazalszy z nich, poświęcony żołnierzom II wojny światowej, znajduje się na Placu Wolności.

Ciekawymi obiektami są dwie murowane kapliczki - jedna (z 1906 r.) znajduje się przy ulicy Lubelskiej, druga (z 1916 r.) przy ulicy Moniuszki. Natomiast przy ulicy Zamojskiej zwraca uwagę figura św. Jana Nepomucena, patrona biłgorajskich sitarzy.

Dużą wartość stanowią dwa biłgorajskie cmentarze - jeden, rzymskokatolicki przy ulicy Lubelskiej, i drugi - żydowski przy ulicy Marii Konopnickiej.

Wśród nowej, miejskiej zabudowy, w centrum Biłgoraja zwracają na siebie uwagę drewniane, niewielkie domy. Niektóre z nich pochodzą jeszcze z XIX w. Obecnie wiele z nich pełni funkcje usługowe.

Sport
W mieście działa sześć klubów sportowych:

BKS Łada Biłgoraj
Fudokan Karate klub
Automobilklub biłgorajski
Ludowy Klub Sportowy "Znicz".
Młodzieżowy Klub Sportowy MKS Biłgoraj Strona klubu
Biłgorajski Klub Sportowy "Szóstka" Strona klubu
Biłgorajscy sportowcy odnoszą wiele sukcesów na arenie ogólnopolskiej, a nawet światowej. Biłgoraj jest zalążkiem karate tradycyjnego na Lubelszczyźnie. W mieście znajduje się autodrom z torem kartingowym, stadion, kryta pływalnia, ściana wspinaczkowa, strzelnica sportowa, planowana jest budowa hali sportowej.

Kultura
W Biłgoraju dzałają:

Biłgorajskie Centrum Kultury + kino
Młodzieżowy Dom Kultury
Muzeum regionalne
Fundacja "Kresy 2000"
Co roku odbywają się imprezy kulturalne nazywane "Żałosne" i "Radosne". Inscenizują one tradycyjne witanie i żegnanie sitarzy, którzy w XIX w. wyjeżdżali handlować sitami. Ponadto, co roku odbywa się Ogólnopolski Festiwal Piosenki religijnej "Soli-Deo".

W 2002 w Biłgoraju kręcono zdjęcia do autorskiego filmu "Motór" Wiesława Palucha

Infrastruktura i transport
Biłgoraj znajduje się na skrzyżowaniu dwóch dróg wojewódzkich:

Nr 835 relacji Lublin - Przemyśl
Nr 858 relacji Zamość - Stalowa Wola.
Przez Biłgoraj przebiega towarowa Linia Hutnicza Szerotorowa (tzw. szeroki tor) łącząca kraje byłego ZSRR z Górnym Śląskiem. Strona LHS

Poza stacją PKP; Biłgoraj jest siedzibą lokalnego PKS.

 

POWRÓT DO STRONY MIEJSCOWOŚCI OD A DO Z

STRONA GŁÓWNA

Tekst ten jest udostępniony na licencji [GNU Free Documentation License] Pochodzi on z w Wolnej Encyklopedii Sieciowej Wikipedia