Biała Podlaska to miasto, powiat grodzki w północnej części województwa lubelskiego, stolica województwa bialskopodlaskiego w latach 1975 - 1998. Miasto położone jest na Podlasiu w dolinie rzeki Krzny - lewego dopływu Bugu, w odległości 36 km od granicy z Białorusią. Odgrywa ważną rolę w kontaktach ze z krajami WNP z uwagi na bliskość przejść granicznych w Terespolu i Koroszczynie oraz obecność konsulatu Białorusi).

Historia
W dokumentach historycznych po raz pierwszy Biała Podlaska pojawiła się w 1481r. Jej pierwszymi właścicielami byli Illniczowie, za założyciela uchodzi Piotr Janowicz Biały - wojewoda trocki, hetman Wielkiego Księstwa Litewskiego. W tym okresie Biała znajdowała się w województwie brzeskim w Wielkim Księstwie Litewskim. W II połowie XVI wieku miasto przeszło we władanie rodu Radziwiłłów, miało to miejsce w 1569 r. na podstawie zapisu w księgach ziemskich. Okres ten, trwający dwa i pół wieku, przyniósł rozkwit i przyczynił się do szybkiego rozwoju miasta, przez długi czas zwanego Białą Książęcą lub Białą Radziwiłłowską. W 1622r. Aleksander Ludwik Radziwiłła buduje fortece i zamek. Z fundacji Krzysztofa Ciborowicza Wilskiego założono w 1628 Akademie Bialską, która od 1633 istniała jako filia Akademii Krakowskiej (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. J.I. Kraszewskiego).
W latach 1655-60 miasto zostało znacznie zniszczone przez Szwedów, wojska Rakoczego i kozaków Chowańskiego. Jednak za sprawą Michała Radziwiłła i jego żony Katarzyny z Sobieskich szybko podniosło się z upadku. W 1670 r. Michał Kazimierz Radziwiłł nadaje miastu prawo magdeburskie oraz herb: Michał Archanioł stojący na smoku.
W XVII wieku miasto znane z produkcji sukna i fajansów, później także z przeróbki drewna.
W 1720 Anna z Sanguszków Radziwiłłowa rozpoczyna budowę wieży i bramy wjazdowej (obecnie są to najciekawsze resztki zamku). Miasto i zespół pałacowy w XVIII wieku wielokrotnie niszczone (między innymi w czasie wspomnianych już wojen szwedzkich czy w okresie prześladowań Unitów Podlaskich pod koniec XIX wieku) i odbudowywane. Ostatni spadkobierca Dominik Radziwiłł, pułkownik wojska polskiego, umiera we Francji 11 listopada 1813 roku. Pałac jako ruinę rozebrano w 1883 roku, obecny stan samej fortecy i resztek zespołu pałacowego kiepski.
W Białej Podlaskiej wychował się i chodził do szkoły pisarz Józef Ignacy Kraszewski.
Kolejny szybki rozwój miasta miał miejsce w okresie międzywojennym, powstała wówczas fabryka Raabego, elektrownia miejska, a w latach 1923-1939 istniała Podlaska Wytwórnia Samolotów (PWS). Produkowała ona samoloty wojskowe zarówno licencyjne (Potez XXV, RWD-8) jak i własnej konstrukcji (myśliwiec PWS-1, samolot szkolny PWS-26). Majątek Podlaskiej Wytwórni Samolotów został rozgrabiony przez okupantów radzieckich po 17 września 1939 roku.
W 1975 r. Biała Podlaska została stolicą województwa, co przyczyniło się do dwukrotnego zwiększenia liczby jej mieszkańców w ciągu 20 lat. Po reformie administracyjnej w 1999 roku ma status powiatu grodzkiego i wiele uprawnień predestynujących ją do roli głównego ośrodka administracyjnego regionu.

Gospodarka
Przemysł włókienniczy reprezentują zakłady Biawena, powstałe w latach 1967-1970.
Miasto kojarzone jest również z Bialską Fabryką Mebli i przedsiębiorstwem produkcyjno-doświadczalnym robotów przemysłowych Techma-Robot. Znajduje się tu również zakład produkujący elementy naczep do samochodów ciężarowych AluTeam.
Ostatnio wzrasta rola Białej Podlaskiej jako centrum handlowo-usługowego. Miasto utrzymuje kontakty handlowe z państwami byłego ZSRR. Organizowane są tu Nadbużanskie Targi Rolno-Przemysłowe i Targi Pogranicza Wschód-Zachód.
W 2005 r. został utworzona specjalna tzw. Bialska Strefa Aktywności Gospodarczej - wydzielona przemysłowo - handlowa dzielnica miasta .


Transport
Biała Podlaska leży na linii Berlin-Warszawa-Moskwa. Przez miasto przebiega droga międzynarodowa E30 biegnąca z Warszawy do przejścia granicznego w Terespolu. W planach jest budowa autostrady A2, która ma przebiegać kilka kilometrów na północ od miasta.
2 km od centrum miasta przebiega międzynarodowy szlak kolejowy E-20 Warszawa-Brześć. Otwarto go w 1867 roku, a zelektryfikowano w 1980 roku. Do 1972 r. istniała wąskotorowa Bialska Kolej Dojazdowa zbudowana w 1917 r. - Biała Podlaska – Rozkosz – Konstantynów / Rokitno – Cieleśnica / Janów Podlaski.
Biała Podlaska dysponuje własną komunikacją autobusową (MZK) oraz miejska komunikacja prywatna. Funkcjonuje tu przedsiębiorstwo PKS. Duże znaczenie mają również prywatne busy, zapewniające szybkie połączenia z Warszawą , Lublinem i Białymstokiem.
W pobliżu miasta znajduje się duże lotnisko (Port lotniczy Biała Podlaska), niegdyś używane do celów wojskowych, a obecnie przystosowane do potrzeb gospodarczych.

Zabytki
- zamek Radziwiłłów z XVII w.,
- Park Radziwiłowski wokół zamku,
- kościół pw. św. Anny z 1572 r.,dawny zbór ariański.
późnobarokowy pobazyliański kościół pw. Narodzenia NMP z połowy XVIII w.,dawne miejsce przechowywania relikwi św.Józefata Kuncewicza.
- kościół pw. św. Antoniego i dawny klasztor reformatów z II połowy XVIIw.,
- Akademia Bialska założona w 1628 roku jako filia Akademii Krakowskiej,
- pomnik Józefa Ignacego Kraszewskiego z 1928 r.
- Muzeum Okręgowe,w wieży bramnej.
- drewniana cerkiew z XIX-XX w.
- Drewniane wille przy ul.Narutowicza,Kolejowej,Zielonej.
- Dworzec główny PKP, z lat 20 XX w.

Sport
Ze względu na znajdujący sie w mieście Zamiejscowy Wydział Wychowanie Fizycznego sport odgrywa ważną rolę w życiu miasta . Funkcjonuje wiele sekcji i klubów sportowych m.in:

- AZS AWF Biała Podlaska - piłka ręczna,koszykówka, lekkoatletyka, gimnastyka i inne
- MKS Podlasie Biała Podlaska (niegdyś AZS AWF) - piłka nożna mężczyzn
- AZS PWSZ Biała Podlaska - piłka nożna kobiet
- Bialskopodlaski Klub Jeździecki - jeździectwo
Miasto dysponuje stadionem sportowym, basenami, kortami tenisowymi i lodowiskiem. Swoje obiekty udostępnia również AWF.

 

POWRÓT DO STRONY MIEJSCOWOŚCI OD A DO Z

STRONA GŁÓWNA

Tekst ten jest udostępniony na licencji [GNU Free Documentation License] Pochodzi on z w Wolnej Encyklopedii Sieciowej Wikipedia